Το 1986, στον απόηχο της καταστροφής του Τσερνομπίλ, ο Ulrich Beck έγραφε για αυτό που φαινόταν ότι θα πρέπει να προσαρμοστούμε: Τον κίνδυνο*. Τον κίνδυνο που προκύπτει από τις επιστημονικές/βιομηχανικές εφαρμογές αλλά όχι μόνο. Τον κίνδυνο που προκύπτει από το γενικευμένο εφησυχασμό που δημιουργεί η ψευδαίσθηση ότι η επιστήμη και η τεχνική μπορεί να μας προστατεύσει από το ρίσκο που πολλές φορές αυτή η ίδια δημιουργεί, αλλά όχι μόνο. Πολλές φορές, ο εφησυχασμός αυτός μετατρέπεται σε κατεύθυνση πολιτικής: Γιατί να μην εκμεταλλευτούμε οικονομικά την Σαντορίνη τώρα που μπορούμε? Γιατί να μην την χτίσουμε απ’ άκρη σε άκρη για να κεφαλαιοποιήσουμε ότι μπορούμε? Για το καλό μας, ούτως η άλλως δεν είναι? Περισσότερα λεφτά, περισσότερη ανάπτυξη, περισσότερη πρόοδος.
Τώρα εάν γίνει και κάποιο ατύχημα ή κάποια φυσική καταστροφή, για την οποία ξέρουμε ότι είναι σχεδόν βέβαιο, δεδομένης της σεισμικότητας και ηφαιστειότητας της περιοχής.. εντάξει, τι να κάνουμε? Όπως έγραψε και ο Ulrich Beck η κοινωνία μας είναι μια κοινωνία του ρίσκου επειδή η επιστήμη και η τεχνολογία βιώνονται ταυτόχρονα ως φορείς υπόσχεσης και πηγές φόβου: περιμένουμε το καλύτερο από αυτές, όπως φοβόμαστε το χειρότερο. Δεν υπάρχει πρόοδος χωρίς καταστροφή, όπως δεν υπάρχει φως χωρίς σκιά.
Όσο για τους πολιτικούς, ξέρουμε τι θα πουν ή θα αφήσουν να εννοηθεί, όταν θα γίνει το κακό: «Υπεύθυνος, ναι, αλλά όχι ένοχος». Την Φόρμουλα αυτή εκστόμισε η Georgina Dufoix, Υπουργός Υγείας της Γαλλίας, την 04 Νοεμβρίου 1991 στην δημόσια τηλεόραση της Γαλλίας αναφορικά με την ευθύνη της στην υπόθεση του μολυσμένου αίματος.
Για το τι μπορεί να προκύψει όταν επιστήμονες και πολιτικοί συνεργάζονται στενά, παιδαγωγική αξία, έχει η εξής ιστορία:
Τον Αύγουστο του 1939, κατόπιν συνεννόησης με τον συναδέλφο του Leó Szilárd, ο Albert Einstein έγραψε μια επιστολή στον Πρόεδρο Roosevelt για να εκφράσει την επιθυμία του να κατασκευάσουν, πριν από τη Ναζιστική Γερμανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες την ατομική βόμβα. Το Manhattan Project ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1941.
Στις 16 Ιουλίου 1945, όταν το καθεστώς του Χίτλερ είχε ήδη ηττηθεί, αλλά η Ιαπωνία ακόμα αντιστεκόταν, οι Αμερικανοί δοκίμασαν την πρώτη βόμβα σε μια από τις ερήμους τους. Θορυβημένοι από το θέαμα, εβδομήντα φυσικοί που συμμετείχαν στο έργο και με επικεφαλής τον Szilárd έκαναν αίτημα-ψήφισμα στον Πρόεδρο Truman, ζητώντας του να μην χρησιμοποιήσει αυτό το όπλο εναντίον ανθρώπων δεδομένης της καταστροφικότητας του.
Στις 6 και 9 Αυγούστου, η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι ισοπεδώθηκαν.
Τον Μάιο του 1946, ο Αϊνστάιν και ο Szilárd ίδρυσαν την Επιτροπή Έκτακτης Ανάγκης των Ατομικών Επιστημόνων, όπου και παραδέχτηκαν ότι δεν είχαν επίγνωση για αυτό που δημιούργησαν.
Ulrich Beck, La société du risque. Une éthique pour la civilisation technologique (Flammarion, 2013)
Ατενίζω 